viernes, 25 de febrero de 2022

El antropónimo Txaxitxo

 Este antropónimo aparece varias veces en el libro Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520), doc. 1, año 1499, p. 16:

E la casylla de Chaxicho de Avrela con la tierra de çinco pies de mançano poco más o menos, dos millares pequennos
En el mismo documento del mencionado libro, p. 22:
El canpo que tiene entre su casa e la casa de Chaxicho de Avrela...
En el mismo documento del mencionado libro, p. 31:
En la casa de Chaxicho de Mendiarayn...
La misma mujer con el nombre un poco diferente, en el mismo documento del mencionado libro, p. 35:
... donde tiene asentada su casa Chaxecho de Mendiarayn...
En el mismo documento del mencionado libro, p. 38:
E el suelo que fue de Michel de Macuso e Chaxicho de Lecuona, su muger...
En el mismo documento del mencionado libro, p. 39:
La tierra qu’es en fuera de las casas de Juanes de Çuasnabar y Chaxicho de Yeroa fasta la tierra de Estevania de Lertavn...
Por último, la misma mujer en el mismo documento, p. 42:
E la casa de Chaxicho de Yeroa con el su suelo estimaron vn millar pequenno e medio [...]
... el camino rreal que va de Samarguindeguia a la casa de Chaxicho de Yeroa...
En la base del antropónimo está el hipocorístico Txaxi, formado a partir del antropónimo femenino Grazia 'Gracia'. Más información sobre Txaxi y más testimonios en la entrada dedicada a Txaxiki.
El sufijo, como se puede ver, es -txo, que es el sufijo diminutivo más utilizado en el habla, también en la antroponimia.
Se puede reseñar que tanto los antropónimos Txaxiki como Txaxiko y Txaxitxo se documentan en la misma zona, por Oiartzun y, según parece, por aquellos lugares el antropónimo Txaxi tuvo un uso relevante y por eso llegaron a crearse los diferentes hipocorísticos mencionados.

El antropónimo Txaxiko

 Este antropónimo ha aparecido una vez, en el libro Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520), doc. 1, año 1499, p. 193:

La casa Chaxico de Liçarraga estimaron en dos pequennos e medio.
En la base estaría el hipocorístico Txaxi, creado a partir del antropónimo Grazia 'Gracia'. Más información sobre Txaxi y más testimonios en la entrada dedicada a Txaxiki. El último elemento de Txaxiko es el sufijo -ko, presente también en el topónimo Otxoko, donde está el antropónimo hipocorístico Otxoko, creado a partir del antropónimo Otxoa y el mencionado sufijo -ko.

miércoles, 23 de febrero de 2022

El antropónimo Txaxiki

 Este antropónimo aparece una sola vez, en el libro Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520), doc.  1, año 1499, p. 56:

E la casa de Miquele [...] Su suegra, Chaxiqui Valençoa, nueve millares pequennos.
En la base del antropónimo estaría el hipocorístico Txaxi, creado a partir de Grazia 'Gracia'. El nombre Txaxi aparece dos veces, en una como Txaxia, doc. 1, año 1499, p. 64:
E Chaxia de Marti Yrady e su marido, vn millar grande
En el otro está como Txaxi, doc. 3, año 1520:
Yten, la casa de Chaxi Larçaval, vn pequenno:
Salaberri, en su libro Izen ttipiak euskaraz muestra varias apariciones de Txaxi, p. 171:
Grazia -> Txaxi: Chaxi de Aranaztegui (Andoain, 1475, Le. & Ta., 1996, 19, 65. or.), Chaxi de Mendibelcua (Mutriku, 1504, Fdez. & Mont. & He., 2007, 57, 128), Chaxi (Ber., 1547; Del Valle, 1933: 179-180 = Doña Gracia). Etxalarko Xaxinea oikonimoan haren aldaera zatekeen Xaxi genuela dirudi.
En la base de Txaxiki está Txaxi, siendo -ki el sufijo, el mismo del antropónimo hipocorístico Otxoki, que formó el topónimo Otxoki, con el antropónimo Otxoa y el sufijo -ki.

El antropónimo Txantxillitxot

 Este nombre aparece una vez, en el libro Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520), doc. 3, año 1520:

Yten, la nueva obra de Gueraçia de Chanchillichot, que antes estava pequenno e anadyeron medio pequenno: I pequenno medio
Este antropónimo sería un hipocorístico, y también podría ser un topónimo creado desde el antropónimo. Pero es posible que se trate del nombre o apodo del padre de Gerazia 'Gracia'.
En la base estaría *Txantxo, hipocorístico de Santxo 'Sancho'. Después, según parece, tiene tres sufijos añadidos a *Txantxo: -illo + -txo + -ot. Por tanto, el nombre pudo crearse de la siguiente manera: Santxo > *Txantxo + -illo > *Txantxillo + -txo > *Txantxillotxo > *Txantxillitxo + -ot > *Txantxillitxot. En el largo proceso hubo un cambio, una asimilación vocálica, i-o > i-i: *Txantxillotxo > *Txantxillitxo. Teniendo eso en cuenta el nombre quedaría completament explicado.

lunes, 21 de febrero de 2022

El topónimo Txantonekoa

 Sobre esta casa de Rentería hay unos pocos testimonios de los siglos anteriores, pero parece que ya no existe.
Los testimonios de la casa llamada Txantonekoa:

Chantonea Casa JCM, p. 297
Chantonecoa Casa 1721 ASE fº. 115 vto.
Chantonenea Casa 1832 ASE fº. 192
Hay tres testimonios y todos son diferentes. Pero la base está sin cambiar, y se trata del antropónimo hipocorístico Txanton, creado a partir de Anton. En el libro de P. Salaberri Izen ttipiak euskaraz aparece en la p. 58:
Anton (Anton Koko ‘Antonio el arriero’, Euskaldunak, 142) -> Txanton: Chanton (Ber., c. 1550, Del Valle, 1933: 179), Txanton Piper (Garoa, 288), Txanton Pipir (Euskaldunak, 102).
No es éste el único topónimo que contiene a Txanton, en este blog se ha estudiado al topónimo Txantonsolo, con Txanton y solo 'campo; heredad'.

El antropónimo Txarba

 En la antroponimia medieval se conocen dos testimonios de este hipocorístico, uno en Bizkaia, en el libro Colección Documental del Archivo Municipal de Durango. Tomo I, doc. 1, año 1426: Ochoa Charba d'Erçila.
El otro está en Gipuzkoa, en el libro Documentación medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. III. 1320-1520, doc. 33, del año 1478: Martie Charba.
Por la posición del nombre es evidente que se trata de un sobrenombre.
Aunque son pocos testimonios, al documentarse en las dos provincias queda claro que estaba extendido su uso.
Para convertirse en hipocorístico ha sufrido un cambio, la consonante inicial ha cambiado, la evolución ha sido b- > tx-, por tanto: Barba > Txarba. El antropónimo Barba aparece en pocas ocasiones en la Edad Media en territorio vasco. Se le conoce, por lo menos, un topónimo derivado, Barbasagasti.
El cambio de consonante inicial para convertirse en hipocorístico es bastante común, como en el topónimo Txeru, que contiene el hipocorístico Txeru, creado a partir de Peru 'Pedro'.

viernes, 18 de febrero de 2022

El topónimo Totamendi

 Totamendi es una cima de San Milán/Donemiliaga, en Álava. No hay testimonios antiguos pero, si no han ocurrido cambios desconocidos, el topónimo es de fácil análisis, sabiendo de la existencia de un antropónimo medieval.
El topónimo tendría dos elementos, el antropónimo femenino Tota y mendi 'monte'. La última es una palabra de uso común pero Tota no lo es tanto, ya que se dejó de usar hace mucho tiempo. En la base de datos onomásticos EODA de Euskaltzaindia aparece Tota:

Tota
Izen usua Erdi Aroan. 842an Antso Gartzeitz erregearen emaztea honela deitzen zen. 1111n Leiren agertzen da ('Tota, filia de dona Auriola') eta 1254an Iruñeko Nabarreria burguan. XIV. mendean maizxko aurkitzen dugu Nafarroan. Aldaera: Dota. Honen Totakoxe hipokoristikoa, Totica itzultzen dena, 1596ko Refranes y Sentencias-en ageri da.
Por medio del topónimo Totamendi se puede añadir otro testimonio, en este caso toponímico, al antropónimo Tota.