Mantxosanze es un topónimo navarro, del pueblo de Isaba, en vasco Izaba. Aunque tiene numerosas variantes, entre los testimonios antiguos hay bastante uniformidad. De hecho, en el año 1571 aparece Manchosanz, y de la misma manera en el año 1602. Posteriormente no ha cambiado apenas, pero hay una variante que destaca, Machosanz(e), que es también el último testimonio recogido, que podemos considerar la forma actual.
Son dos los cambios registrados. Por una parte, la incorporación de la vocal -e al final del topónimo, bastante común en en los topónimos vascos, ya que los que acaban en consonante suelen necesitar de una -e- a la hora de ser usados en la declinación de lugar, lo que hace que frecuentemente se añadan al topónimo, así con el topónimo estudiado:
Mantxosanz-e-n "en Mantxosanz", Mantxosanz-e-ra "a M.", Mantxosanz-e-tik "desde M."... Así, el antiguo Mantxosanz pasó a ser Mantxosanze.
El otro cambio sería la pérdida de la primera nasal que ocurre en la mayoría de los testimonios del siglo XIX y también en la actualidad. La explicación es sencilla, se trata de una disimilación de nasales con el resultado de la desaparición de la primera: Mantxosanze > Matxosanze. Este fenómeno también es conocido, ocurre con las nasales, también con las silbantes, y con las oclusivas tampoco es desconocida.
El topónimo de sencillo de analizar, contiene dos elementos, el antropónimo Mantxo 'Mancio' y el patronímico Sanz(e). No son habituales esa clase de topónimos, pero se conocen algunos, como el analizado en este blog, el también navarro Domikusantz.
El antropónimo Mantxo ha aparecido más de una vez en este blog y si se desea más informaión se puede encontrar en la entrada del topónimo Mantxote.
martes, 19 de mayo de 2020
martes, 12 de mayo de 2020
El topónimo Mantxieta
Entre los topónimos de Larraun (N), se encuentra Mantxieta, en el concejo de Errazkin.
El testimonio más antiguo es de comienzos del siglo XVIII, Manchieta (1723), es posterior Manchita (1893) y del final del siglo pasado son Manchéta y Manchíta. Por tanto, parece que ha ocurrido la contracción ie > i (en un testimonio e).
La parte final del topónimo se corresponde con el sufijo -eta, pero el comienzo mantxi- es más oscuro. De todos modos, entre los testimonios de Maintzia aparece uno como Manchiategui, donde ha ocurrido el cambio tz > tx. Los dos fonemas no están alejados, pero no hay que olvidar que en euskera un recurso para reflejar un valor diminutivo, o afectivo, es la palatalización. Por tanto, la base podría ser el antropónimo Ma(i)ntzia, que sumado el sufijo -eta, se creó el hipocorístico *Mantzieta, que luego pasó a ser Mantxieta. No está claro que el último paso, la palatalización, se deba a unvalor añadido hipocorístico, o se trate de una palatalización automática.
No se conocen testimonios del antropónimo *Mantzieta o *Mantxieta, así que es posible que el único testimonio sea el topónimo Mantxieta.
Hay otra posible explicación, básicamente serían los mismos elementos pero que tendrían un valor diferente. La diferencia se hallaría en el sufijo, que sería también -eta, pero sin valor hipocorístico ya que tendría un significado similar al -eta toponímico, como creador de topónimos como Atxeta, Urkieta y otros muchos. Algunas veces en la base se encuentra un antropónimo, que en este topónimo podría ser tanto Mantzio como su variante femenina Ma(i)ntzia.
Resumiendo, para explicar el topónimo Mantxieta habría dos posibilidades, los hipocorísticos *Mantzieta o *Mantxieta a partir del nombre de mujer Ma(i)ntzia. También es posible que el topónimo se crease a partir del antropónimo Mantzio/Ma(i)ntzia al que se añadió el sufijo -eta.
El testimonio más antiguo es de comienzos del siglo XVIII, Manchieta (1723), es posterior Manchita (1893) y del final del siglo pasado son Manchéta y Manchíta. Por tanto, parece que ha ocurrido la contracción ie > i (en un testimonio e).
La parte final del topónimo se corresponde con el sufijo -eta, pero el comienzo mantxi- es más oscuro. De todos modos, entre los testimonios de Maintzia aparece uno como Manchiategui, donde ha ocurrido el cambio tz > tx. Los dos fonemas no están alejados, pero no hay que olvidar que en euskera un recurso para reflejar un valor diminutivo, o afectivo, es la palatalización. Por tanto, la base podría ser el antropónimo Ma(i)ntzia, que sumado el sufijo -eta, se creó el hipocorístico *Mantzieta, que luego pasó a ser Mantxieta. No está claro que el último paso, la palatalización, se deba a unvalor añadido hipocorístico, o se trate de una palatalización automática.
No se conocen testimonios del antropónimo *Mantzieta o *Mantxieta, así que es posible que el único testimonio sea el topónimo Mantxieta.
Hay otra posible explicación, básicamente serían los mismos elementos pero que tendrían un valor diferente. La diferencia se hallaría en el sufijo, que sería también -eta, pero sin valor hipocorístico ya que tendría un significado similar al -eta toponímico, como creador de topónimos como Atxeta, Urkieta y otros muchos. Algunas veces en la base se encuentra un antropónimo, que en este topónimo podría ser tanto Mantzio como su variante femenina Ma(i)ntzia.
Resumiendo, para explicar el topónimo Mantxieta habría dos posibilidades, los hipocorísticos *Mantzieta o *Mantxieta a partir del nombre de mujer Ma(i)ntzia. También es posible que el topónimo se crease a partir del antropónimo Mantzio/Ma(i)ntzia al que se añadió el sufijo -eta.
El topónimo Maintzinea
Entre los caseríos de Lezo (Gipuzkoa) se encuentra Maintzinea. No tiene testimonios muy antiguos, pero aparece en el libro de Iñaki Linazasoro Caseríos de Guipuzcoa, sin diferencias en el nombre. Posiblemente la casa de Lezo llamada Mancia de Rementari en el libro de Lope de Isasti Compendio historial de Guipuzcoa es la misma que Maintzinea. De ser así, podríamos remontarnos hasta comienzos del siglo XVII, aunque no sea seguro.
El análisis etimológico es sencillo, conociendo la existencia del antropónimo Ma(i)ntzia, en la parte final se encuentran -(r)en + -a, que con el paso de siglos quedó el topónimo fijado como Maintzinea
Tendríamos el mismo antropónimo que en el topónimo Maintzia, según parece ese nombre de mujer fue de uso bastante extendido hace unos cuantos siglos.
El análisis etimológico es sencillo, conociendo la existencia del antropónimo Ma(i)ntzia, en la parte final se encuentran -(r)en + -a, que con el paso de siglos quedó el topónimo fijado como Maintzinea
Tendríamos el mismo antropónimo que en el topónimo Maintzia, según parece ese nombre de mujer fue de uso bastante extendido hace unos cuantos siglos.
martes, 5 de mayo de 2020
El topónimo Mansa
Entre los topónimos de Mendata (B) hay uno de nombre Mansa. Los dos testimonios encontrados aparecen en el libro Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Vizcaya de los siglos XVII y XVIII:
El topónimo se formó a partir de un antropónimo, concretamente Mansa. Al estudiar el topónimo Maintzia se ha mencionado al antropónimo femenino Ma(i)ntzia y su correspondiente masculino, Mancio. Entre las variantes de este último aparece Man(t)so, cuya forma femenina sería el antropónimo Mansa, que quedó como topónimo en Mendata.
En el libro Colección Documental de los Monasterios de Santo Domingo de Lequeitio (1289-1520) y Santa Ana de Elorrio (1480-1520) aparece varias veces este antropónimo, en algunos casos como nombre suelto y en otros, acompañando a Mari:
Mari Mansa, doc. 2, año 1330 y Maria Mansa de Çeranga, doc. 29, año 1398.
Con Mansa como nombre solo hay un único testimonio: donna Mansa, doc. 28, año 1395.
Mansa [N, TO]
Mansa (la torre de) [Mezeta (de la cassa de)], Mendata, a.1704, FogVizcayaMs.
Mansa_de_Berreñondo (la caseria de), Mendata, a.1745, FogVizcayaMs.Si se trata del mismo topónimo, debió de existir en la primera mitad del siglo XVIII, aunque en un caso se habla de una torre y en el otro, de un caserío, al parecer.
El topónimo se formó a partir de un antropónimo, concretamente Mansa. Al estudiar el topónimo Maintzia se ha mencionado al antropónimo femenino Ma(i)ntzia y su correspondiente masculino, Mancio. Entre las variantes de este último aparece Man(t)so, cuya forma femenina sería el antropónimo Mansa, que quedó como topónimo en Mendata.
En el libro Colección Documental de los Monasterios de Santo Domingo de Lequeitio (1289-1520) y Santa Ana de Elorrio (1480-1520) aparece varias veces este antropónimo, en algunos casos como nombre suelto y en otros, acompañando a Mari:
Mari Mansa, doc. 2, año 1330 y Maria Mansa de Çeranga, doc. 29, año 1398.
Con Mansa como nombre solo hay un único testimonio: donna Mansa, doc. 28, año 1395.
El topónimo Maintzia
Maintzia es una casa de Irun, en Gipuzkoa. Basados en la informacion aportada por la página del ayuntamiento de Irun, el testimonio más antiguo sería Maincia, del año 1625, posteriormente también aparece con esa forma. Con todo, fue conocida por otros nombres como Manciategui, Manchiategui, Mainsia, Maintziya... Tras examinar las variantes, son dos las principales, Maintzia y Manziategi. En esta última es evidente que está formada por Ma(i)ntzia y el sufijo -tegi 'lugar'.
La base sería Maintzia, forma femenina del antropónimo Mancio. sobre este nombre trata A. Irigoien en su libro Pertsona izenak euskaraz:
El topónimo irunés Maintzia refleja un antiguo antropónimo y curiosamente, también conoció una variante Mantziategi.
La base sería Maintzia, forma femenina del antropónimo Mancio. sobre este nombre trata A. Irigoien en su libro Pertsona izenak euskaraz:
3.238. MAYNÇIA, MANCIA, MENÇIA, emakume-izena: Bertulon de Maynçia, (1330, PN-XIV, F.Est., 300 orr.), Artaxona-n; Mainçia Ederra, (1330, PN-XIV, F.Est., 302 orr.), Artaxona-n; Pero Sanchis Maynçia, (1330, PN-XIV, F.Est., 290 orr.), Oteyça-n; Mancia, su hermana, (1330, PN-XIV, F.Est., 296 orr.), Artaxona-n; Mençia Lopez, (1350, PN-XIV, L.Mon.Est., 345 orr.), Leza-n; Mençia, (1366, PN-XIV, F.Est., 623 orr.), Funes-en. Ikus ANDRE MANCIA laugarren zerrendan.Debe mencionarse la forma diptongada Maintzia, desconocida en el nombre Mancio. Según parece, por influencia de la bokal /i/ de la última sílaba, se replicó en la sílaba anterior: Mantzia > Maintzia. Quizás así también se pueda explica la variante Mencia, si ocurrió ai > e: Maintzia > Mentzia. Pero ese cambio no es común en euskera, así que es posible que se deba explicar Mencia de otra manera.
Bada MAYÇA ere: Johan de Mayça, (1350, PN-XIV, L.Mon.Est., 367 orr.), Auarçuça-n.
XIII menderako MAINCIA: Maincia, (s. XIII, El gran Pr. Nav., dok. 106).
Mancho izenari dagokio. MAINCIA femenino despalatalizatua besterik ez dateke. Ikus MANCHO.
El topónimo irunés Maintzia refleja un antiguo antropónimo y curiosamente, también conoció una variante Mantziategi.
jueves, 30 de abril de 2020
El topónimo Mansikoena
La casa llamada Mansikoena aparece una vez, recogida en el libro Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Vizcaya de los siglos XVII y XVIII:
El antropónimo Mantso/Mantso fue examinado por A. Irigoien en la entrada dedicada al topónimo Mantxote.
Mansicoena [N, TO]Como otros tantos topónimos, en la base hay un antropónimo seguido de -(r)en + -a, para marcar la posesión. En este topónimo estaría el hipocorístico *Mansiko, formado a partir del antropónimo Manso/Mantxo con el sufijo -iko. Hay un nombre similar en el libro de P. Salaberri Izen ttipiak euskaraz, Mantxiko, p. 126:
Mansicoena (la casa de), Sondica, a.1704, FogVizcayaMs.
Mantxiko (Mantxo). Aurizperriko XX. mendeko Mantxikonea oikonimoaren oinarrian dagoke, beste zerbaiten itxuratxartzearen emaitza ez bada segurik (Ibarra, 2002: 501).La única diferencia se encuentra en la base, en vez de Manso se usó a Mantxo para crear el hipocorístico Mantxiko.
El antropónimo Mantso/Mantso fue examinado por A. Irigoien en la entrada dedicada al topónimo Mantxote.
martes, 28 de abril de 2020
El topónimo Margaritosin
Este topónimo no aparece más que en la Edad Media, por lo que resulta complicado situar su posición, aunque seguramente se encontraba en Gipuzkoa o en Navarra.
Se conoce por dos testimonios, del libro Los señores de la guerra y de la tierra: nuevos textos para el estudio de los Parientes Mayores guipuzcoanos (1265-1548), doc. 85, año 1364, Sancho Yuaynes de Margaritossin y Martin Ochoa de Margaritossuyn.
Aunque se escribiese con <ss> parece que actualmente se usaría un sola <s>, ya que en el documento aparecen Beassayn, Barassoayn, Liçassoayn, que en la actualidad se escriben con una sola <s>.
El topónimo estaría compuesto por dos elementos, el antropónimo Margarita y el conocido nombre osin 'pozo natural'.
Sobre el nombre Margarita, lo escrito por A. Irigoien en su libro Pertsona izenak euskaraz:
Resumiendo, de el antropónimo femenino Margarita junto con el nombre osin se creó el topónimo Margaritosin.
Se conoce por dos testimonios, del libro Los señores de la guerra y de la tierra: nuevos textos para el estudio de los Parientes Mayores guipuzcoanos (1265-1548), doc. 85, año 1364, Sancho Yuaynes de Margaritossin y Martin Ochoa de Margaritossuyn.
Aunque se escribiese con <ss> parece que actualmente se usaría un sola <s>, ya que en el documento aparecen Beassayn, Barassoayn, Liçassoayn, que en la actualidad se escriben con una sola <s>.
El topónimo estaría compuesto por dos elementos, el antropónimo Margarita y el conocido nombre osin 'pozo natural'.
Sobre el nombre Margarita, lo escrito por A. Irigoien en su libro Pertsona izenak euskaraz:
1.112. MARGARITA, emakume-izena: latinez margarita, -ae, perla bat da, pitxia, [...]. Antiokhia-n birjina eta martiri izanikoaren izena da, 275 urte inguruan. Arana Goiri-k Margaritta gizonezkoentzat ipintzen du, eta Margaritte emakumezkoentzat, eta hori anakhronismo bat besterik ez da (167). Ez dirudi beste hizkuntzetan normalki maskulinorik duenik.El segundo elemento sería el ya mencionado osin, que en el topónimo aparece como ossin y ossuyn. En el Diccionario General Vasco no se nombra a la variante osuin. Quizás se trata de una cacografía, pero no es imposible que existiese una variante *osuin que después perdurase como osun, ya que esta forma sí está documentada.
Santa Margarita birjina martiri bilakatu zen Antiokhian (Pisidia) 275 urte inguruan, Larousse hiztegiaren araura.
[...] Ikus XIV menderako MARGARITA Nafarroan: Margarita, (1366, PN-XIV, F.Sang., 488 orr.), Roncessuailles-en.
Katalunian, ordea, Margarida agertzen da berrogei aldiz 1553 urteko dokumentazioan, eta hiru aldiz Ourense-n 1454-koan, Kremer-en araura (168), vokal arteko oklusivo gorra ozendurik duela.
XII mendean Nafarroa-ko erregina ere hala deitzen zen: Ego Garsias Dei gratia rex, una cum coniuge mea regina dompna Margarita, (1136, Doc. Artajoneses, dok. 81); eta XIII menderako bada MARCHARITA ere, agian hypokoristikoa: domna Maria Marcharita / Domicu Marcharita, (1213, El gran Pr. Nav., dok. 150).
————————
167 Obr. Compl., ‘Lenengo egutegi bizkattarra 1898’, 1635 orr.
Resumiendo, de el antropónimo femenino Margarita junto con el nombre osin se creó el topónimo Margaritosin.
Suscribirse a:
Entradas (Atom)