Mostrando entradas con la etiqueta Txomin. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Txomin. Mostrar todas las entradas

miércoles, 7 de enero de 2026

El antropónimo Xomintxo

 Entre la documentación medieval de Oiartzun hay un texto que contiene el nombre Xomintxo, en el libro Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520), doc. 1, del año 1499 p. 8:

... e Johanis de Camiochipia e Jacue de Arbide e Antón de Veraun, çapatero, e Johan d Esnao e Sasvin de Sein e Xomincho de Sarasti e Juan de  ulotivar...
Seguramente se trata del mismo hombre mencionado dos páginas adelante, con un nombre diferente, p. 10: Domingo de Sarasti.
Domingo y Xomintxo están relacionados, aunque parezcan diferentes, Antes de comenzar el análisis etimológico, una nota, se ha transcrito Xomintxo lo que en el texto está como Xomincho. Si la inicial fuera africada se habría utilizado el dígrafo <ch>, como en la tercera sílaba. Domingo ha sido un antropónimo bien conocido y su hipocorístico más extendido ha sido Txomin. Por su parte, de este hipocorístico se creó otro hipocorístico, Xomintxo, con el sufijo diminutivo -txo. Sobre la silbante inicial, es común en territorio norpirenaico lo que en inicial es fricativo, sea africado al sur, cf. el topónimo Xertolo. En el topónimo Txumintxu estaría el hipocorístico *Txumintxu, creado con los mismos elementos que Xomintxo.

viernes, 19 de abril de 2024

El nombre Txomilikon

 Txomilikon es conocido por un testimonio, de finales del siglo XVIII, que aparece en el libro Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII:

Chomilicon [N, NO]
Chomilicon (Antonio de) [Nuestra Señora de la Guerra hasta San_Juan (portal de)], Bermeo, a.1796, FogVizcayaMs.
Aunque se trata de un único testimonio, puede tener un explicación, pero sin contar con una completa seguridad. En la base puede estar el antropónimo Txomin, que es el formante del topónimo Txomin. Txomin es un antropónimo hipocorístico de Domingo, antropónimo de uso común en la Edad Media. El mismo Txomin es también el origen de algún hipocorístico, como el antropónimo Txomingo. En Txomilikon, aparte de Txomin, hay varios sufijos diminutivos, -ico y -on. Así se crearía *Txominicon y después hubo una disimilación de nasales y una cambió, pasando a lateral. Así apareció Txomilikon, que posiblemente tuvo uso como apodo.

viernes, 15 de septiembre de 2023

El topónimo Txominlarrena

 Txominlarrena es un caserío de Lezama, en Bizkaia. Hay dos testimonios del siglo XVIII en el libro Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII:

Chomin Larrena [N, TO]
Chomin_Larrena (la caseria de), Lezama, a.1745, FogVizcayaMs.
Chomin_Larrina (la casa de) [tercer partido], Lezama, a.1796, FogVizcayaMs.

El topónimo tendría dos elementos, el inicial sería el antropónimo hipocorístico Txomin, creado a partir del antropónimo Domingo. El otro es la palabra larren variante de la más extendida larrain 'era'. Normalmente, la forma occidental de esa palabra es larrin, que aparece en numerosos topónimos, como Larrinaga o Larrinbe. Larren también es conocida en la zona de Bizkaia, pero tiene mucha menos documentación.
Se puede mencionar la difencia que se observa con el topónimo Txomilantegi. En este último, ha ocurrido la simplificación nl > l, pero en el topónimo de Lezama ambos elementos han perdurado sin sufrir ningún cambio.

lunes, 22 de mayo de 2023

El topónimo Txumintxu

 El único testimonio de este topónimo alavés se encuentra en el libro de Gerardo Lopez de Gereñu Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses:

CHUMINCHU, término de Lezama.
El topónimo está formado por un antropónimo hipocorístico, *Txomintxu, en el que ha ocurrido un cambio, la asimilación vocálica o-i > u-i, como en el topónimo Txumin. Es posible que haya existido la variante *Txumin, teniendo en cuenta que aparece su rastro en dos topónimos.
En la base del antropónimo está Txomin, hipocorístico del antropónimo Domingo, que también está en el topónimo Txomin. El sufijo es -txu, común en la zona occidental, variante del -txo de otras zonas. Se recogen en toponimia más ejemplares que contienen ese sufijo, como el topónimo Bartolotxuena.

El topónimo Txumin

 El único testimonio de este topónimo alavés se encuentra en el libro de Gerardo Lopez de Gereñu Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses:

CHUMIN, término de Adana.
Es un topónimo muy parecido a Txomin, de Artziniega/Arceniega, la única diferencia corresponde a la primera vocal. Si el vínculo propuesto es correcto, es posible que haya ocurrido una asimilación, o-i > u-i, en el topónimo Urtisagasti, el antropónimo de la base, Urti, es variante del más extendido Orti y el cambio que ha pasado es el mismo.
Txomin es hipocorístico del antropónimo Domingo, con un cambio en la consonante inicial que le da su valor diminutivo.

miércoles, 17 de mayo de 2023

El topónimo Txomilantegi

 El único testimonio de este topónimo alavés se encuentra en el libro de Gerardo Lopez de Gereñu Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses:

CHOMILANTEGUI, término montuoso de Ibarguren.
Como no está datado, se trataría de un testimonio de mediados del siglo XX. Aunque no haya más testimonios se puede analizar, aunque parece que le ocurrió un cambio.
El topónimo tendría dos elementos, el hipocorístico Txomin, que está en la base del topónimo Txomin, creado a partir del antropónimo Domingo, siendo también conocido actualmente.
El otro elemento sería la palabra lantegi, que denomina al lugar de trabajo 'lan', aunque es posible que tuviera un significado más específico:
[...]
3. (V-gip, G-nav, AN-ulz; Izt). Ref.: Iz Ulz; Ond Bac; Elexp Berg.
"Preparando sus lantegias, hoyas proporcionadas para reducir a carbón los palos" Lar Cor 46. "Corta de árboles, &c., lantegia" Izt. "Lantegí bet, un lote para trabajar en el monte" Iz Ulz. "Lote de leña. Lugar en que cada año se señala a cada familia ese lote de leña" Ond Bac. "El trabajo de preparar la leña para hacer la pira. [...] batzuk egurra preparau, lantein bat eiñ, zerak eitteko" Elexp Berg. Cf. VocNav: "Lantegui, corta de árboles (Tierra Estella). Concesión para cortar árboles (Añorbe). Ir a lantegui, ir al monte, temporalmente, a hacer carbón (Améscoa)".
Irati-soro izena zuan puntuan edo basoan, lantegi aundia atera zala ta mutillak bear zirala. BasoM 75.
Como el topónimo está en zona montuosa, es posible que esta última acepción sea la más adecuada.
Queda por explicar el cambio que se observa, al unirse Txomin y lantegi se ha perdido la última consonante del antropónimo. Esto se explica en el texto Rectificaciones y enmiendas de Mitxelena en el libro Palabras y textos, p. 475:
La reducción de n + m a su última consonante es semejante a la que se da con n + l en el grupo verbal que ejemplifica Añibarro, LSEsp. 137: emo-lei (euroc baño osagarri errazagoric?).

lunes, 27 de febrero de 2023

El topónimo Txomin

 Txomin es un topónimo de Artziniega/Arceniega, un caserío, un barranco y un pozo. Hay un testimonio del siglo XX en el libro de Gerardo Lopez de Gereñu Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses:

CHOMIN, caserío de Arceniega.
El topónimo no presenta ningún obstáculo, si es lo que parece. Es conocido el antropónimo hipocorístico Txomin, que sigue en uso. Su origen está en el antropónimo Domingo, que varió la consonante inicial para dar el matiz diminutivo. También perdió la sílaba final, lo que no es nada común.
Txomin es un antropónimo que ha dejado rastro en la toponimia, como los topónimos estudiados en este blog como Txominurtzillo, en Bizkaia. Txomingotegi es diferente ya que en la base, aparentemente está *Txomingo, un antropónimo desconocido pero relacionado con Txomin, ya que tendrían el mismo origen.
Una última nota sobre el topónimo, ya que como se puede ver no lleva ningún elemento añadido, ni nombres, ni sufijos.
Es posible que como el castellano es lengua común en Artziniega desde hace tiempo, que el origen se creara en esa lengua, aunque se trate de un hipocorístico vasco.

lunes, 20 de junio de 2022

El topónimo Txominurtzillo

 Txominurtzillo es un bosque de Zornotza, oficialmente Amorebieta-Etxano. Los testimonios más antiguos son del siglo XVIII: Chomin-Ursillo (1733), Chomin Urcilo (1733). Desde entonces, aunque ha habido algún cambio mínimo, el topónimo apenas ha cambiado.
El topónimo tendría dos elementos, el antropónimo Txomin y el nombre urtzulo:

UR-ZULO (V, AN-gip-araq, B; urtzulo AN-gip), UR-ZILO (AN-gip, B, BN-baig-lab; SP (-lh-), vEys; urxilo H (L)), UTZULO (Lar), UTXULO (H (G)). Ref.: A (ur-zulo, ur-zilo); EAEL 69; Izeta BHizt2 (ur-zilo). a) Pozo. "Puits, citerne" SP. "Poza, putzua, utzuloa" Lar. "Ollas en el río, utzuloak" Ib. "Aljibe" A. "Le mot signifie proprement une dépression, un enfoncement ou l'eau se détient" H (s.v. uxuloa). "Gure baratzean badugu ur-zilo ederra" Izeta BHizt2.
Ur-zulo baten ertzean arrizko aska bat zegon. Berron Kijote 53. Pozabera edo ur-zulo zikin bat bazin barruan, tellatuko urez betetzen zana. Ataño TxanKan 144. Isaakek ur-ziloari Ezek (Aharra) eman zion izena. Bibl Gen 26, 20. Jauna, ez daukazu ezer ura ateratzeko, eta ur-zuloa sakona da. IBk Io 4, 11 (Lç, He, Dv, EvS, Leon, Or, IBe p(h)utzu, LE butzu; TB zupu, Ol osin, Arriand oxin, Ker patin).
Charco. "Urtzuloa, gouffre, mare d'eau" H.
Antxe, errekondoko ur-zuloan, zuten txarri-taldeak ere etzanaldirik atsegiñena. TAg Uzt 268.
Ur-zulo zikin bat egiñik gelditu zan; zeñari geroztik, itsaso illa deritza.Lard 21.
"(V-ple-m, G-to), manantial" A.
Toma de agua.
Burdin-esteak-eta sartu zituen [bonberuak] lurreko ur-zuloetan. Erkiag BatB 13.
(Zubiau Burd 98). Depósito de agua en una ferrería.
b) "Gran bebedor de agua. Gure mutikua urzulo demasa da" Elexp Berg.
Txomin es un hipocorístico creado a partir del antropónimo Domingo, que actualmente sigue en uso.
La segunda parte del topónimo es más interesante, ya que aparece la variante urtzilo. Seguramente ha ocurrido una disimilación u-u > u-i, aunque también puede que se haya usado la variante zilo en vez de zulo 'agujero', siendo ur 'agua' el primer elemento.
El topónimo, además, es el segundo testimonio de esa palabra, siendo la primera la del diccionario de S. Pouvreau, de mediados del siglo XVII.