sábado, 24 de octubre de 2020

El topónimo Ezterenzubi

 Ezterenzubi es un pueblo de la Baja Navarra, al norte de los Pirineos. Los testimonio más antiguos de Ezterenzubi no tienen muchos años, ya que son de mediados del siglo XIX: esteren-çouby (1842), estérençuby (1863), estérençuby (1863)... Entre los diferentes testimonios no hay diferencias, aunque en los textos vascos la silbante aparece como <z>: ezterenzubian (1877-1935), ezterenzubikoari (1924), ezterenzubikoa (1928-1936)...
Para hablar sobre su etimología, lo mejor es conocer las anteriores que han sido recogidas en el libro de
P. Salaberri Nafarroa Behereko herrien izenak. Lekukotasunak eta etimologia, pp. 51-53:

Ezterenzubi / Estérençuby
Etimologia azalpenak:
Hatanek (1895: 15) ‘baserrekaren (edo baserrekako) zubia’ adiera duela uste du; dioenez ubide azkar eta sakon batek bitan zatitzen du Ezterenzubiko «burgua» eta erreka zeharkatzeko herriari izena ematen dion zubia dago. Corominesek (1972: 304) tarteko -en- osagai hori (Ester-en-zubi) lokarritzat hartzen du, izan dadin genitiboaren marka, izan dadin beste zernahi (Leku-n-berri ere aipatzen du).
Lemoinek (1977: 200) istil, ixtil dakusa lehen osagaian; bigarrena zubi da honen iritzian. Orpustanen irudiko (1990: 126), berriz, lehen osagaitzat eztari (sic) ‘eztarria, zintzurra’ izena eztera ‘geztera’ eta ‘itsaso ondoko kanala’ baino egokiagoa da. Bigarren osagaia zubia da ortzaiztar irakaslearen arabera, eta erdiko -en hori genitibo plurala. Toponimoak, beraz, ‘zintzurren zubia’ adiera du.
Aintziburu & Etxarrenek (2002: 74) beste azalpen hau ematen dute: «Zer erran beste izen batez, Ezterenzubi? Iduri luke, lehen begi kolpean, erran nahi duela herri bat zubirik gabekoa... Egia besterik da: gisa hala, bazen artzain bat, Estebe izenekoa. Zubi bat egin omen zuen, zeina izendatu baitzuten: Esteren zubi; euskarak laket baitu hitzen laburtzea, hizkiak janez, horrek eman zuen Ezterenzubi, herri guziari ezarri zitzaiona».
Gure irudiko Orpustanen etimologian bi ahulgune daude: lehenik euskaraz eztarri da hitza, ez eztari; bigarrenik, izenaren etimologia ‘pont de gorges’ balitz euskaraz ‘Eztarrietako zubia’-edo izanen genuke segur aski, ez ‘Eztarrien zubia’.
Es evidente que este topónimo tiene dos elementos, el desconocido ezteren- y el conocido zubi 'puente'. El primer elemento se puede comparar con el nombre de un pueblo de la Alta Navarra, con Astrain. no hay que olvidar que en los testimonios más antiguos era Azterain, que luego cambió. Esa forma acerca ambos nombres, por una parte Azterain, por la otra Ezteren-. Las diferencias se explican con facilidad, por una parte ai > e, y posteriormente ocurrió una asimilación vocálica: *Azteren- > Ezteren-, y no son necesarios más cambios.
Posiblemente en el actual pueblo existió un topónimo *Azterain. No hay que olvidar que en la página de la Wikipedia aparece un barrio llamado Ezterengibel "parte trasera de Ezteren", lo que refuerza la idea de existió un *Azterain, que luego cambió y que es conocido por los topónimos derivados Ezterenzubi y Ezterengibel. Después se perdió el topónimo original y Ezterenzubi pasó a denominar al pueblo y Ezterengibel a un barrio de ese pueblo.

No hay comentarios:

Publicar un comentario