Mostrando entradas con la etiqueta Sendo. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Sendo. Mostrar todas las entradas

miércoles, 12 de junio de 2024

El topónimo Saint-Dos

Saint-Dos (en occitano Sendòs) es un municipio perteneciente al departamento de los Pirineos atlánticos, en Francia.
En la Wikipedia francesa hay algunos testimonios antiguos del topónimo Saint-Dos:

Le toponyme Saint-Dos est une mauvaise interprétation par l'administration française du nom gascon Sendòs qui apparaît sous les formes Sendos-Juson, Sendos-Suson et Sancta-Maria de Sendos (respectivement 1120 pour les deux premières formes, et XIIe siècle, cartulaire de Sorde), Scendos (1151), Nostre-Done de Sendos (1442, notaires de Labastide-Villefranche), Sandoos, Sandos de la juridiction de France et Saint-Doz (respectivement 1538 pour les deux premières formes, et 1675, réformation de Béarn).
La etimología que se propone aquí es la misma que para el topónimo Zenotz, en la parte final el sufijo -otz y en la base el antropónimo Sendo; pero, a diferencia de Zenotz, quedó el topónimo más cerca de la forma original, ya que no hubo el paso nd > n.

lunes, 10 de junio de 2024

El topónimo Zenotz

Zenotz, en español Cenoz es un concejo de Ultzama, en Navarra. En la base de datos EODA de Euskaltzaindia hay abundante información sobre el topónimo Zenotz, siendo los testimonios más antiguos los siguientes:

cenoz (1201-1300)
cenotz (1268)
cenoz (1366)
Como se puede ver, el topónimo no ha cambiado en los últimos 800 años, por lo que se trata de un nombre muy estable.
En lo que respecta a la etimología, no hay muchas diferencias entre los que han estudiado el nombre, por ejemplo, la mención de Mikel Belasko en su libro Diccionario etimológico de los nombres de los pueblos, villas y ciudades de Navarra. Apellidos navarros:
[...]
Probablemente 'lugar propiedad de una persona llamada *Zen-'. De *Zen- + -otz, siendo el primer elemento un nombre de persona no identificado y el segundo un sufijo que indica propiedad.
[...]
Otra más, del trabajo de Patxi Salaberri De toponimia vasco-pirenaica: sobre el sufijo -otz, -oz(e):
[...]
Zenotz (N) // En la base del topónimo tenemos el antropónio *Zeno, variante asibilada del documentado Keno (SALABERRI 2003, p. 87), como coelu(m) > zeru « cielo », más el sufijo –tz. Se trata pues, en origen, de « la propiedad, la hacienda... de *Zeno »
[...]
En esta entrada se hará un análisis diferente, aunque se sigue considerando que al final está el sufijo -otz, se considera que en la parte inicial está el antropónimo Sendo, creado desde la palabra sendo 'firme, fuerte', que pasó a ser apodo que en los topónimos Txendoa y Txendonea se pueden ver varios ejemplos del uso del apodo Sendo, con un matiz diminutivo. Hay pocos testimonios, pero seguramente el uso venía de antiguo, si la base de Zenotz es el antropónimo Sendo.
Hubo algunos cambios, desde el posible *Sendotz, por una parte, ocurrió el paso nd > n, que podría haber ocurrido también en el topónimo Altzania. Otro cambio correspondería a las silbantes, ya que hubo una asimilación y así la primera sufrió un cambio: s-tz > z-tz. Se trata de un cambio conocido, en las palabras sasoi o sinetsi la asimilación se produjo hacia la silbante apical, a diferencia del topónimo.

martes, 24 de septiembre de 2019

Los topónimos Txendoa y Txendonea

Según el libro Hondarribiko toponimia, hubo una casa llamada Txendoa, p. 821:
Txendoa
Kontzeptua: Etxea
Iturriak: 1616: chendoa E-7-II-5-5 (6. or.)
1692: chendoa E-7-I-20-6 (11. or.)
1769: Chendoa E-7-I-74-1
También se conoce el lugar llamado Txendonea, p. 832.:
Txendonea
Kontzeptua: Lekua
Iturriak: 1889: Chenduenea Reg. 25 (193. or.)
1905: Chenduenea/ Chenduneabeco-erreca Reg. 25 (193. or.)
1945: Chenduenea Amil. (420. or.)
Kokagunea: 41.50.5?
Oharrak: Ik. Txendonebeko erreka.
Y, finalmente, el caserío Txendonea, p. 832-833:
Txendonea
Kontzeptua: Baserria
Iturriak: 1604: Chendoarena E-7-II-3-15 (3. or.)
1616: Chenduenea E-7-II-5-5 (1. or.)
1639: Chendonea Aktak 35 (24. or.)
1647: Chendoenea E-7-I-10-10
1738: Chendoanea (1. or.) / Chendoenea (2. or.) / Chenduanea (6. or.)
E-7-II-31-9
1764: Chendoenea E-7-I-71-3 (15. or.)
1769: Chendoanea E-7-I-74-1 (5. or.)
1876: Chenduarena Reg. 14 (152. or.)
1887: Chenduenea Reg. 23 (160. or.)
1945: Chendunea (147. or.)/ Chenduenea (150. or.) Amil.
Ebakera: 1992: Txendúnia Miguel Ugarte
1992: Txendúnia Miguel Iridoi
1992: Txendúnia Jose Arozena
1992: Txendunia / Txendunia goya J. Gonzalez
1992: Txendúnia Lorenzo Larretxea
Kokagunea: 41.50.5
Oharrak: “ques en el terminado del dho chiplau” E-7-II-3-15 (3. or.). “en el barrio de Santiago”
Reg. 23. Informatzaileek goikoari deitzen diote. Ik. Txendonegoia.
Hay también varios topónimos derivados como Txendonebe, p. 833, Txendoneberri, p. 834 y Txendonegoia, p. 834.
Los topónimos Txendoa y Txendonea tuvieron la misma base, *Txendo. El primer topónimo sería *Txendo + -a y Txendonea, en cambio, *Txendo + -(r)en + -a. Considerando que estos topónimos son nombres de casas y en éstos era común el uso de antropónimos, es evidente que la base también es, en estos casos, antroponímica y, concretando más, un hipocorístico, de ahí la tx- inicial. El punto de partida sería el adjetivo sendo 'firme, robusto', que pasó a *txendo, un derivado hipocorístico. Sendo era conocido en la antroponimia medieval, usado como sobrenombre. A. Irigoien, en su libro Pertsona izenak euskaraz, escribió lo siguiente al analizar el nombre Sendoro, p. 258:
3.326. SENDORO: Garçia Sendoro, (1350, PN-XIV, L.Mon.Est., 373 orr.), Çirauqui-n.
Sendoro-k SENDO formarekin zer ikusia du: cfr. Martin Sendo, (1366, PN-XIV, F.Pamp.-Mont., 562 orr.), Echarren-en; Martin Sendoa, (1350, PN-XIV, L.Mon.Est., 363 orr.), Oyllogoyen-en, bigarrenak -a artikulua duela.
Por tanto, Sendo y Sendoa eran conocidos y muy posiblemente también existió *Txendo reconstruido gracias a los topónimo hondarribitarras Txendoa y Txendonea.