Otxokoneko barrutia es un topónimo navarro, de Basaburua. Los testimonios de este nombre ni son muchos ni son antiguos. El primero sería Ochoconea, del año 1908. Luego, en 1993, Ochokoneko barrótie.
Tomando en cuenta el testimonio más antiguo, Otxokonea, el análisis sería Otxoko + -(r)en + -a, como en el topónimo Otsakane, pero el topónimo navarro no ha sufrido ningún cambio vocálico, lo que hace más simple el examen etimológico.
La base sería el antropónimo Otxoko, con el antropónimo Otxoa y el sufijo hipocorístico -ko. La palabra final, barruti 'terreno acotado' no tiene tampoco ninguna dificultad, ya que es utilizada también actualmente.
El antropónimo fue usado en la Edad Media principalmente en Navarra y este topónimo de Basaburua nos ofrece otra confirmación de su antiguo uso.
martes, 6 de agosto de 2019
sábado, 3 de agosto de 2019
El topónimo Otsakane
Otsakane es un topónimo de Oiartzun, en Gipuzkoa.
En el libro Oiartzungo toponimia se da más información y un dato relevante para la etimología del topónimo, p. 256:
En el libro Oiartzungo toponimia se da más información y un dato relevante para la etimología del topónimo, p. 256:
"Otsokone. Paraje.Por tanto, se debió de dar la evolución Otxokone > Otsakane. La antigua grafía de la africada es dudosa, ya que esa <ch> quizás daba a enterder que se trataba de una africada, pero no necesariamente la que actualmente se escribe como <tx>. Tampoco eso es seguro. El cambio más notable ha ocurrido con las vocales, o-o-o-e > o-a-a-e, las dos vocales intermedias han cambiado. Posiblemente primero cambio una y después, por asimilación, lo hizo la otra. Pero no está clara la razón del cambio. Serían necesarios más testimonios para conocer la evolución del topónimo. Si los testimonios más antiguos mostrasen una forma Otxokone/Otsokone, el análisis sería bastante sencillo teniendo en cuenta el uso antroponímico. El antropónimo hipocorístico Otxoko sería la base del topónimo, con un final indicando la posesión, -(r)en + -a. La base sería la misma del topónimo Otxoko, aunque este último no contenga ningún otro elemento. Posiblemente en algún tiempo hubiera en aquel lugar de Irun una casa con el nombre del dueño que luego desapareció y entonces pasó Otsakane a denominar un camino, hasta hoy.
Aunque se pronuncia Otsakane, la documentación ofrece las formas con -o- (Ochocone, 1827, OGPAR Lib H 594 Fol 69 Vto “Inmediato al paraje de Ochocone”).
Se encuentra en Karrika, por encima de la carretera de Artikutza."
El topónimo Otxoko
Es Otxoko un topónimo alavés, cuyo único testimonio recogido se encuentra en el libro de G. Lopez de Gereñu Toponimia alavesa:
En cuanto al antropónimo, la base sería Otxoa, conocido antropónimo, y el sufijo hipocorístico -ko, y así fue creado el antropónimo hipocorístico Otxoko.
"OCHOCO, término en ayuntamiento de Aspárrena."Según parece el primero que se ocupó de este antropónimo fue Alfonso Irigoien en su libro Pertsona izenak euskaraz:
"3.265. OCHOCO: Ochoco, (1366, PN-XIV, F.Sang., 506 orr.), Racays de Suso-n; Rodrigo, yerrno de Ochoquo, (1350, PN-XIV, L.-Mon.Est., 366 orr.), Larrahona-n; Xemen Ochoquo, (1330, PN-XIV, F.Est., 273 orr.), Sesma-n; Xemen Ochoco, (1366, PN-XIV, F.Est., 628 orr.), Sesma-n, seguru asko pertsona berbera. Ikus OCHOA eta OCHANDO, eta baita-ere LOBO eta LOPE".Todos los testimonios que aportó eran navarros, como también lo son otros testimonios medievales. Con todo, el antropónimo se debió extender a Álava, donde queda este topónimo como testimonio, en este caso, toponímico.
En cuanto al antropónimo, la base sería Otxoa, conocido antropónimo, y el sufijo hipocorístico -ko, y así fue creado el antropónimo hipocorístico Otxoko.
martes, 30 de julio de 2019
El topónimo Otxoki
Otxoki es actualmente el nombre de un parque y paseo de San Sebastián, en vasco, Donostia, capital de Gipuzkoa, pero anteriormente fue el nombre de una casa.
El primer testimonio sería del año 1775, que aparece en el trabajo titulado Proyecto de ereccion de tres iglesias antemurales en San Sebastian. Hacia 1775, de Luis Murugarren, publicado en la revista BAP, año 1980, pp. 393 y 396: Ochoqui.
La información posterior sobre dicho topónimo se ha tomado del trabajo Donostiako toponimia, del año 1995, donde aparece lo siguiente:
El análisis de este antropónimo, como indica Salaberri, tendría en su base el antropónimo Otxoa y el sufijo hipocorístico -ki.
Así, del antropónimo Otxoki se creó el topónimo Otxoki, que pasó a ser el nombre de una casa.
El primer testimonio sería del año 1775, que aparece en el trabajo titulado Proyecto de ereccion de tres iglesias antemurales en San Sebastian. Hacia 1775, de Luis Murugarren, publicado en la revista BAP, año 1980, pp. 393 y 396: Ochoqui.
La información posterior sobre dicho topónimo se ha tomado del trabajo Donostiako toponimia, del año 1995, donde aparece lo siguiente:
OTXOKI: Ochoqui (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Ochoqui (1864, Casa de labor, N.P.G., 39 orr.); Otxoki (1989, D.U.T.B.). 64-14-3, M. I-3.El topónimo tendría una antigüedad mínima de casi 250 años y no se ha recogido ninguna variante. Siendo el nombre de una casa, lo adecuado sería consultar en la antroponimia algún nombre adecuado, siendo el antropónimo Otxoki el que se ajusta perfectamente, formado a partir de Otxoa. En su libro Izen ttipiak euskaraz, Patxi Salaberri explica el origen de Otxoki y da varios topónimos derivados, p. 139:
Ochoqui Bonasategui (1860, D.U.A.-D-7-1-P.).
*OTXOKI: Otxoki (1989, D.U.T.B.). 64-14-2, M.
Otxoki (Otxo(a)). Errazkingo Ochoquirena (1594, Le.p. 1) eta Goizuetako Ochoquirena (XVII. m.), Ochoqui (XVIII. m.), Ochoquia (XIX. m.) oikonimoetan aurkitu dut. Urumearen ertzeko herrikoa Otxókì ahoskatzen da egun; Baraibarren Otxokinbórda dago orain (NTEM XLV, 104).Aunque Salaberri no muestra ningún antropónimo con la forma Otxoki, hay por lo menos dos testimonios medievales. El primero en el libro Colección Documental del Archivo Municipal de Hondarribia. Tomo II (1480-1498):
Ochoqui d’Iginiz, año 1481, doc. 5.El siguiente es posterior en pocos años, y aparece en el libro Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520):
Ochoqui Belç, año 1499, doc. 1.Los testimonios medievales son guipuzcoanos, como también lo es el topónimo aquí examinado, de la misma zona. Parece ser que el antropónimo tuvo una difusión limitada, en la Gipuzkoa oriental y en la zona colindante navarra.
El análisis de este antropónimo, como indica Salaberri, tendría en su base el antropónimo Otxoa y el sufijo hipocorístico -ki.
Así, del antropónimo Otxoki se creó el topónimo Otxoki, que pasó a ser el nombre de una casa.
El topónimo Otsaita
Otsaita es un topónimo que se encuentra en el municipio vizcaino de Berriz.
Los testimonios más antiguos llegan hasta la Edad Media, en el libro Colección Documental del Archivo Municipal de Durango. Tomo II hay unos, de comienzos del siglo XVI:
En los testimonios de los siglos siguientes aparece <ch>, como en el libro Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Vizcaya de los siglos XVII y XVIII, con testimonios del siglo XVIII:
Para realizar el análisis etimológico, es evidente que hay dos elementos, otsa- e -ita, el primero puede tener origen tanto en el nombre común otso 'lobo' o en el antropónimo Otxoa. El sufijo puede ser una variante del conocido -eta: *Otsaeta > Otsaita.
Es posible que que el sufijo sea -ita, conocido en castellano para crear diminutivos: casa > casita... Así no sería necesario ningún cambio: Otsa- 'otso/Otso(a)' + -ita > *Otsaita, quizás un antropónimo hipocorístico femenino, como Otxoeta.
Es posible que que *Otsaita fuera una variante del documentado Otxoeta, pero más antiguo. Eso explicaría que su hubiera utilizado la variante en composición otsa-, como en el antropónimo Otxando, cf. los topónimos Otsandola y Otsondoa, examinados en este blog. O el antropónimo Otxango, que fue el antropónimo que aparece en los topónimos Otxango y Otzango.
Por otra parte, es de destacar que aparezcan las grafías <ch> y <s>, lo que podría indicar que la pronunciación era <ts>, como también lo era en el topónimo vizcaino Otsoeta.
Los supuestos antropónimos *Otsaeta o *Otsaita se perdieron y no queda ningún testimonio excepto el topónimo Otsaita. Si así fue, además de explicar el topónimo Otsaita, se habría encontrado el único resto de un antropónimo perdido.
Los testimonios más antiguos llegan hasta la Edad Media, en el libro Colección Documental del Archivo Municipal de Durango. Tomo II hay unos, de comienzos del siglo XVI:
Ochoa de Ochayta, año 1504, doc. 134.En el siguiente libro de la misma colección hay más testimonios, concretamente en el libro Colección Documental del Archivo Municipal de Durango. Tomo III:
Ochoa de Ochayta, siglos XV-XVI, doc. 223.Como ocurre con el topónimo Otzango, analizado en este blog, algunos testimonios contienen <ch>, mientras que en otros se usó la <s>.
También aparece el nombre con otra grafía:
Martin de Osayta, año 1512, doc. 166.
Martin de Osayta, siglos XV-XVI, doc. 223
Mari Ochoa de Osayta, siglos XV-XVI, doc. 223.
En los testimonios de los siglos siguientes aparece <ch>, como en el libro Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Vizcaya de los siglos XVII y XVIII, con testimonios del siglo XVIII:
Ochaita [N, TO]Así es que los testimonios de este topónimo han cumplido los cinco siglos, aunque seguramente es más antiguo, quizás varios siglos más, como es común entre los topónimos aquí analizados.
Ochaitta (la caseria de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1796, FogVizcayaMs.
Ochayta (la casa de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1704, FogVizcayaMs.
Ochaita_Veytia (la caseria de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1745, FogVizcayaMs.
Ochayta_Ueytia (la casa de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1704, FogVizcayaMs.
Ochayta_Veittia (la caseria de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1796, FogVizcayaMs.
Ochaita_de_Suso (la caseria de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1745, FogVizcayaMs.
Para realizar el análisis etimológico, es evidente que hay dos elementos, otsa- e -ita, el primero puede tener origen tanto en el nombre común otso 'lobo' o en el antropónimo Otxoa. El sufijo puede ser una variante del conocido -eta: *Otsaeta > Otsaita.
Es posible que que el sufijo sea -ita, conocido en castellano para crear diminutivos: casa > casita... Así no sería necesario ningún cambio: Otsa- 'otso/Otso(a)' + -ita > *Otsaita, quizás un antropónimo hipocorístico femenino, como Otxoeta.
Es posible que que *Otsaita fuera una variante del documentado Otxoeta, pero más antiguo. Eso explicaría que su hubiera utilizado la variante en composición otsa-, como en el antropónimo Otxando, cf. los topónimos Otsandola y Otsondoa, examinados en este blog. O el antropónimo Otxango, que fue el antropónimo que aparece en los topónimos Otxango y Otzango.
Por otra parte, es de destacar que aparezcan las grafías <ch> y <s>, lo que podría indicar que la pronunciación era <ts>, como también lo era en el topónimo vizcaino Otsoeta.
Los supuestos antropónimos *Otsaeta o *Otsaita se perdieron y no queda ningún testimonio excepto el topónimo Otsaita. Si así fue, además de explicar el topónimo Otsaita, se habría encontrado el único resto de un antropónimo perdido.
sábado, 27 de julio de 2019
El topónimo Otsoeta
Es Otsoeta un caserío situado en Amorebieta-Etxano, en euskera Zornotza, en Bizkaia.
Aunque no se haya recogido ningún testimonio antiguo, existe un antropónimo medieval que se ajusta perfectamente al topónimo, Otxoeta. Alfonso Irigoien en su libro Pertsona izenak euskaraz trata sobre este antropónimo:
Los elementos que formarían este nombre serían el antropónimo Otxoa y el sufijo -eta, préstamo a través de alguna lengua romance, como explica Irigoien en el trabajo Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vascónica, recogido en el libro De re philologica linguae uasconicae V, p. 19.
Es de destacar la africada del topónimo, ya que los testimonios aportados por Irigoien tienen casi todos <ch> excepto Osota, que actualmente se escribiría con <ts>, como el topónimo vizcaino. Por tanto, el topónimo Otsoeta mantendría la antigua africada.
Se podría pensar en otro acercamiento etimológico partiendo del nombre común otso 'lobo' al que se habría añadido el sufijo pluralizador -eta. Pero en toponimia no es común ese sufijo unido a animales. Habría que añadir también que al tratarse del nombre de una casa lo normal es que estén compuestos por un antropónimo.
Resumiendo, el caserío Otsoeta sería un testimonio toponímico del antropónimo Otxoeta.
Aunque no se haya recogido ningún testimonio antiguo, existe un antropónimo medieval que se ajusta perfectamente al topónimo, Otxoeta. Alfonso Irigoien en su libro Pertsona izenak euskaraz trata sobre este antropónimo:
"3.267. [...] Bada OCHOETA / OCHETA ere, seguru asko emakume-izena, eta baita-ere O[T]SOTA: Ochoeta, (1330, PN-XIV, F.Est., 236 orr.), Larraga-n; Ocheta de Saragueta, (1366, PN-XIV, F.Pamp.Mont., 550 orr.), (en la ciudat et Nauarreria de Pomplona); Osota, (1330, PN-XIV, F.Est., 300 orr.), Artaxona-n.Todos los testimonios que aportó Irigoien eran navarros, de los siglos XIII-XIV; por tanto, este topónimo sería un testimonio más, toponímico, y de Bizkaia. Esto indicaría que este antropónimo conoció una mayor extensión que la apreciada a través de sus testimonios medievales.
XIII menderako OCHOETA: Ochoeta, (1288 inguruan, El gran Pr. Nav., dok. 498)".
Los elementos que formarían este nombre serían el antropónimo Otxoa y el sufijo -eta, préstamo a través de alguna lengua romance, como explica Irigoien en el trabajo Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vascónica, recogido en el libro De re philologica linguae uasconicae V, p. 19.
Es de destacar la africada del topónimo, ya que los testimonios aportados por Irigoien tienen casi todos <ch> excepto Osota, que actualmente se escribiría con <ts>, como el topónimo vizcaino. Por tanto, el topónimo Otsoeta mantendría la antigua africada.
Se podría pensar en otro acercamiento etimológico partiendo del nombre común otso 'lobo' al que se habría añadido el sufijo pluralizador -eta. Pero en toponimia no es común ese sufijo unido a animales. Habría que añadir también que al tratarse del nombre de una casa lo normal es que estén compuestos por un antropónimo.
Resumiendo, el caserío Otsoeta sería un testimonio toponímico del antropónimo Otxoeta.
El topónimo Otzango
Otzango es un topónimo guipuzcoano, de Zumaia, más concretamente un caserío. Aparece en el libro de Iñaki Linazasoro Caseríos de Guipúzcoa el caserío Otzango de valle de Oikia. Hay testimonios más antiguos en el libro Archivo Municipal de Zumaia (1256-1520):
Sin embargo, los testimonios de los últimos años acuerdan que se pronuncia Otzango, que se puede explicar pensando que la neutralización de las silbantes también llegó a Zumaia, y como resultado, las africadas <ts> y <tz> se han fusionado, como ocurre en el euskera occidental, y la pronunciación resultante es la que se escribe como <tz>.
En cuento a la etimología, el antropónimo Otxango se convirtió en topónimo, como le paso al topónimo alavés Otxango, siendo la base el antropónimo Otxoa y el sufijo -ngo.
Iohan Martiniz d’Ochango, año 1344, doc. 6Hay testimonios con una grafía diferente:
don Beltrán Martiniz d’Ochango, año 1344, doc. 6
Iohan Martinis d’Ochango, año 1344, doc. 7
don Beltrán Martiniz de Ochango, año 1344, doc. 7.
Pedro de Osango, año 1495, doc. 53Considerando que se trata de testimonios del mismo pueblo y que hacen referencia al mismo topónimo, ¿podría ser que las diferentes grafías impliquen una pronunciación diferente? Posiblemente en todos los casos se pronunciaba una africada, pero unos escribanos pudieron usar la <ch> para subrayar su pronunciación africada y los otros la <s> para expresar su punto de articulación, lo que actualmente se escribiría Otsango.
Catalina de Osango, año 1503, doc. 55
don Martín de Osango, año 1520, doc. 86.
Sin embargo, los testimonios de los últimos años acuerdan que se pronuncia Otzango, que se puede explicar pensando que la neutralización de las silbantes también llegó a Zumaia, y como resultado, las africadas <ts> y <tz> se han fusionado, como ocurre en el euskera occidental, y la pronunciación resultante es la que se escribe como <tz>.
En cuento a la etimología, el antropónimo Otxango se convirtió en topónimo, como le paso al topónimo alavés Otxango, siendo la base el antropónimo Otxoa y el sufijo -ngo.
Suscribirse a:
Entradas (Atom)